Obowiązek posiadania specjalisty BHP dotyczy każdego pracodawcy — ale forma jego realizacji zależy od liczby zatrudnionych pracowników i stopnia ryzyka zawodowego w firmie. Przepisy przewidują kilka wariantów: od samodzielnego wykonywania zadań BHP przez pracodawcę, przez wyznaczonego pracownika, aż po zewnętrzną firmę BHP. Poniżej wyjaśniamy, który wariant dotyczy Twojej firmy.
Podstawa prawna — skąd wynika obowiązek?
Obowiązek tworzenia i utrzymywania służby BHP wynika z art. 237¹¹ Kodeksu pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
Każdy pracodawca jest zobowiązany do realizacji zadań służby BHP — różnica polega na tym, kto te zadania wykonuje.
Wariant 1 — Pracodawca samodzielnie (do 10 pracowników)
Pracodawca może samodzielnie wykonywać zadania służby BHP, jeśli spełnia łącznie dwa warunki:
- zatrudnia nie więcej niż 10 pracowników, lub zatrudnia do 20 pracowników i firma jest zakwalifikowana do nie wyższej niż trzecia grupy ryzyka według przepisów o ubezpieczeniu społecznym,
- ukończył szkolenie w dziedzinie BHP dla pracodawców w zakresie niezbędnym do wykonywania tych zadań.
W praktyce ten wariant sprawdza się głównie w bardzo małych firmach o niskim profilu ryzyka — biurach, firmach handlowych, prostych usługach. Przy jakimkolwiek ryzyku mechanicznym, pracy z substancjami chemicznymi lub pracy na wysokości samodzielna obsługa BHP przez pracodawcę bez specjalistycznej wiedzy jest bardzo ryzykowna.
Wariant 2 — Wyznaczony pracownik
Pracodawca może powierzyć realizację zadań służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy — jeśli pracownik ten posiada odpowiednie kwalifikacje z zakresu BHP.
Wymagane kwalifikacje zależą od liczby pracowników i stopnia ryzyka:
- inspektor BHP — dla firm do 100 pracowników (lub więcej, jeśli ryzyko jest niskie),
- specjalista ds. BHP — dla firm od 100 do 600 pracowników,
- starszy specjalista lub główny specjalista ds. BHP — dla firm powyżej 600 pracowników lub o podwyższonym ryzyku.
Wyznaczony pracownik realizuje zadania BHP obok swoich podstawowych obowiązków — co w praktyce często oznacza, że nie ma on wystarczającego czasu ani aktualnej wiedzy, żeby robić to dobrze.
Wariant 3 — Wewnętrzna służba BHP (etat)
Firmy zatrudniające powyżej 100 pracowników są zobowiązane do utworzenia komórki organizacyjnej służby BHP — wyodrębnionej jednostki z pracownikami zatrudnionymi wyłącznie na stanowiskach BHP. Liczba pracowników służby BHP powinna być proporcjonalna do liczby zatrudnionych i poziomu ryzyka.
Wewnętrzna służba BHP na etacie to rozwiązanie dla dużych zakładów pracy — generuje stałe koszty, ale zapewnia pełną dostępność specjalisty i głęboką znajomość specyfiki firmy.
Wariant 4 — Zewnętrzna firma BHP
Pracodawca może zlecić realizację zadań służby BHP zewnętrznej firmie BHP. To rozwiązanie dostępne dla firm każdej wielkości, ale w praktyce najczęściej stosowane przez małe i średnie przedsiębiorstwa.
Zewnętrzna obsługa BHP ma kilka istotnych zalet:
- koszt — firma płaci tylko za faktycznie zrealizowane usługi, bez kosztów etatu i szkoleń własnego specjalisty,
- aktualność wiedzy — specjalista zewnętrzny obsługuje wiele firm z różnych branż i na bieżąco śledzi zmiany przepisów,
- obiektywizm — ktoś z zewnątrz wyłapie zagrożenia, do których pracownicy firmy się przyzwyczaili,
- elastyczność — zakres usług można dostosować do aktualnych potrzeb firmy.
Szczegóły dotyczące zakresu zewnętrznej obsługi BHP opisujemy w artykule co wchodzi w obsługę BHP w firmie.
Od czego zależy, który wariant jest obowiązkowy?
Kluczowe kryteria to:
| Liczba pracowników | Poziom ryzyka | Wymagana forma |
|---|---|---|
| Do 10 | Dowolny | Pracodawca samodzielnie (po szkoleniu) lub zewnętrzna firma |
| Do 20 | Grupy 1–3 | Pracodawca samodzielnie lub zewnętrzna firma |
| 11–100 | Dowolny | Wyznaczony pracownik lub zewnętrzna firma |
| Powyżej 100 | Dowolny | Wewnętrzna służba BHP (obowiązkowo) |
Zewnętrzna firma BHP może zastąpić wyznaczonego pracownika, ale nie może zastąpić wewnętrznej służby BHP w firmach zobowiązanych do jej posiadania — chyba że pracodawca uzyska zgodę właściwego inspektora pracy.
Co grozi za brak obsługi BHP?
Brak realizacji zadań służby BHP to wykroczenie z Kodeksu pracy, za które grozi mandat lub grzywna. W przypadku wypadku przy pracy brak służby BHP lub jej nieprawidłowe funkcjonowanie jest traktowany jako naruszenie przepisów BHP, co może skutkować odpowiedzialnością karną pracodawcy.
Inspektor PIP podczas kontroli sprawdza, w jakiej formie pracodawca realizuje zadania służby BHP i czy osoba je wykonująca posiada wymagane kwalifikacje.
Obsługa BHP w Szczecinie — Eureka BHP
Specjaliści Eureka BHP realizują zadania służby BHP dla firm z różnych branż w Szczecinie i regionie zachodniopomorskim. Obsługujemy firmy od jednoosobowej działalności z pracownikami po kilkudziesięcioosobowe przedsiębiorstwa produkcyjne. Każda umowa jest dopasowana do specyfiki i skali działalności.
O tym, czym różni się całodobowe wsparcie od standardowej obsługi, piszemy w artykule całodobowe wsparcie BHP — co to znaczy w praktyce.
Podsumowanie
Obowiązek realizacji zadań służby BHP dotyczy każdego pracodawcy — forma zależy od liczby pracowników i poziomu ryzyka. Do 10 pracowników pracodawca może działać samodzielnie (po szkoleniu); do 100 pracowników wystarczy wyznaczony pracownik lub zewnętrzna firma BHP; powyżej 100 pracowników obowiązkowa jest wewnętrzna służba BHP. Zewnętrzna firma BHP to najczęstszy i najbardziej elastyczny wybór dla małych i średnich przedsiębiorstw — zapewnia profesjonalną obsługę bez kosztów etatu własnego specjalisty.
