Gaśnica to podstawowy element wyposażenia każdego zakładu pracy i budynku użytkowego. Jej obecność jest obowiązkowa, ale samo posiadanie nie wystarczy — gaśnica musi być właściwego rodzaju do zagrożeń w danym miejscu, prawidłowo rozmieszczona i regularnie przeglądana. Niesprawna gaśnica to wyposażenie pozorne, które nie uratuje życia ani mienia.
Podstawa prawna
Obowiązek wyposażenia budynku w sprzęt gaśniczy wynika z rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719). Szczegółowe wymagania co do rodzaju i ilości sprzętu gaśniczego określa to rozporządzenie w § 32–36.
Rodzaje gaśnic — którą do czego?
Gaśnice są klasyfikowane według rodzaju środka gaśniczego i klas pożarów, które gaszą:
Klasy pożarów
| Klasa | Materiał | Przykłady |
|---|---|---|
| A | Ciała stałe | drewno, papier, tekstylia, tworzywa sztuczne |
| B | Ciecze i ciała stałe topiące się | benzyna, olej, farby, kleje, parafina |
| C | Gazy | gaz ziemny, propan, acetylen |
| D | Metale | magnez, sód, aluminium w proszku |
| F | Tłuszcze i oleje jadalne | oleje kuchenne, frytury (pożary w kuchniach) |
Rodzaje gaśnic
Gaśnica proszkowa ABC — najpopularniejsza w biurach, magazynach, warsztatach. Gasi pożary klas A, B i C. Proszek tłumi płomień, ale mocno zanieczyszcza pomieszczenie i sprzęt. Nie używać do sprzętu elektronicznego.
Gaśnica śniegowa (CO₂) — do serwerowni, laboratoriów, obszarów z elektroniką. Nie niszczy urządzeń, nie pozostawia osadu. Skuteczna na pożary B i E (elektryczne). Nie nadaje się do pożarów klasy A (ciał stałych). Uwaga: opróżniony zbiornik CO₂ może powodować zatrucie w zamkniętym pomieszczeniu.
Gaśnica pianowa — do pożarów klas A i B (materiały stałe i ciecze). Dobra alternatywa dla proszkowej gdy zanieczyszczenie proszkiem jest niedopuszczalne (magazyny żywności). Nie używać przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem.
Gaśnica do tłuszczów (klasa F) — obowiązkowo w kuchniach restauracyjnych przy frytownicach i smażalnikach. Zwykłe gaśnice ABC są nieskuteczne na pożary oleju pod wysokim ciśnieniem (ryzyko rozbryzgu płonącego tłuszczu). Gaśnica klasy F zawiera środek tworzący emulsję na powierzchni oleju.
Praktyczne zasady doboru:
- biuro, sklep, magazyn: gaśnica ABC (proszkowa),
- serwerownia, centrum danych: gaśnica CO₂,
- kuchnia restauracyjna: gaśnica klasy F + gaśnica ABC na wyjściu,
- warsztat z urządzeniami elektrycznymi: gaśnica CO₂ lub ABC.
Ile gaśnic musi mieć firma?
Rozporządzenie określa minimalną masę środka gaśniczego na określoną powierzchnię:
- 1 jednostka masy środka gaśniczego (np. 2 kg proszku lub 2 kg CO₂) na każde 100 m² powierzchni — dla budynków z pomieszczeniami zagrożonymi pożarem klasy A,
- dla stref z zagrożeniem pożarami cieczy (klasa B) — minimalna ilość jest wyższa i zależy od ilości składowanych cieczy.
W praktyce dla typowego biura: jedna gaśnica 6 kg ABC lub dwie gaśnice 2 kg na każde 100 m² powierzchni użytkowej.
Każda kondygnacja budynku musi mieć co najmniej jedną gaśnicę, niezależnie od powierzchni.
Gdzie rozmieszczać gaśnice?
Przepisy określają zasady rozmieszczenia gaśnic:
- Dostępność: gaśnica musi być umieszczona w widocznym i łatwo dostępnym miejscu — nie zamknięta w szafce, nie zasłonięta przez meble,
- Odległość: do gaśnicy nie powinno być więcej niż 30 metrów z każdego miejsca pracy na kondygnacji,
- Wysokość montażu: gaśnica zawieszona na ścianie — uchwyt powinien znajdować się na wysokości nie większej niż 1,5 m od podłogi (żeby była wygodna do zdjęcia),
- Ochrona przed uszkodzeniem: gaśnice w miejscach narażonych na uderzenia (magazyn, hala) powinny być chronione osłonami lub skrzynkami,
- Oznakowanie: każda gaśnica musi być oznakowana znakiem ppoż. (czerwone tło, biała ikona gaśnicy) — szczególnie jeśli nie jest bezpośrednio widoczna,
- Temperatura: gaśnice nie mogą być umieszczane w miejscach narażonych na bardzo wysoką temperaturę (powyżej 60°C) ani silny mróz (poniżej -20°C).
Obowiązkowe przeglądy gaśnic
Gaśnica bez ważnego przeglądu to sprzęt, którego nie wolno używać — może nie zadziałać lub być niebezpieczna w użyciu.
Częstotliwość przeglądów:
- co roku — przegląd techniczny przez uprawnioną osobę (serwis),
- co 5 lat — legalizacja zbiornika lub wymiana gaśnicy (zależy od producenta i rodzaju gaśnicy),
- gaśnica po użyciu (nawet częściowym) — natychmiast do napełnienia i przeglądu, nie odkładać z powrotem na miejsce.
Co sprawdza się podczas przeglądu:
- stan zbiornika (korozja, odkształcenia, uszkodzenia),
- sprawność zaworu, dźwigni i wskaźnika ciśnienia,
- stan węża i dyszy,
- data legalizacji zbiornika,
- nalepka z datą następnego przeglądu.
Po przeglądzie: serwisant umieszcza nalepkę z datą przeglądu i kolejnego terminu na gaśnicy. Pracodawca przechowuje dokumentację przeglądów.
Kontrola gaśnic przez pracownika
Niezależnie od corocznego przeglądu technicznego pracownik odpowiedzialny za stan ppoż. (lub każdy pracownik w ramach kontroli miejsca pracy) powinien regularnie sprawdzać:
- czy gaśnica jest na miejscu (nie zdjęta, nie przemieszczona),
- czy wskaźnik ciśnienia jest w zielonej strefie (gaśnica ciśnieniowa),
- czy nie ma widocznych uszkodzeń mechanicznych,
- czy plomba jest nienaruszona (gaśnica nieużywana).
Gaśnice a pożary elektryczne — ważna zasada
Urządzenia elektryczne pod napięciem to klasa pożaru E (choć oficjalnie nie jest wydzielana jako osobna klasa — to wymaganie dla środka gaśniczego). Zasada:
- gaśnicy pianowej i wodnej NIE WOLNO używać przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem (ryzyko porażenia prądem),
- gaśnica proszkowa ABC może być użyta przy urządzeniach elektrycznych pod napięciem do 1 kV jeśli jest oznaczona jako odpowiednia,
- gaśnica CO₂ jest bezpieczna dla urządzeń elektrycznych i nie niszczy sprzętu.
Obsługa BHP i ppoż. — Eureka BHP Szczecin
Specjaliści Eureka BHP pomagają firmom z Szczecina i regionu zachodniopomorskiego dobrać właściwe gaśnice, zaplanować ich rozmieszczenie i zorganizować coroczne przeglądy. Organizujemy szkolenia z obsługi gaśnic i zasad postępowania przy pożarze.
O instrukcji bezpieczeństwa pożarowego pisaliśmy w artykule instrukcja bezpieczeństwa pożarowego — co to jest i kto musi ją mieć. O ewakuacji z budynku — w artykule jak przeprowadzić ewakuację w firmie.
Podsumowanie
Każda kondygnacja musi mieć co najmniej jedną gaśnicę; na 100 m² powierzchni — co najmniej 1 jednostka środka gaśniczego. Dobór rodzaju: ABC (biuro, magazyn, sklep), CO₂ (serwer, elektronika), klasa F (kuchnia przy frytownicach). Gaśnica musi być dostępna bez przeszkód, zawieszona na wysokości do 1,5 m, oznakowana. Coroczny przegląd techniczny przez serwis jest obowiązkowy — gaśnica bez ważnego przeglądu nie może być używana. Po każdym użyciu — natychmiast do serwisu.
