Choroba zawodowa to nie tylko kwestia zdrowia pracownika — to też poważne zobowiązanie prawne pracodawcy, które uruchamia konkretną procedurę zgłoszeniową i dokumentacyjną. Wielu pracodawców nie wie, jak postąpić w momencie, gdy pracownik lub lekarz zgłosi podejrzenie choroby zawodowej. Poniżej wyjaśniamy, czym jest choroba zawodowa, jak wygląda procedura jej stwierdzenia i jakie obowiązki ciążą na pracodawcy.
Czym jest choroba zawodowa?
Choroba zawodowa to schorzenie wywołane działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. W Polsce obowiązuje zamknięty wykaz chorób zawodowych — jedynie schorzenia ujęte w tym wykazie mogą być uznane za chorobę zawodową w rozumieniu przepisów.
Wykaz określa Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych i obejmuje m.in.:
- pylice płuc (krzemicę, azbestozę i inne),
- choroby wywołane działaniem substancji chemicznych,
- choroby skóry (zawodowe choroby dermatologiczne),
- choroby układu ruchu wywołane przeciążeniami,
- ubytek słuchu wywołany hałasem,
- choroby zakaźne i pasożytnicze,
- nowotwory złośliwe powstałe w wyniku działania czynników rakotwórczych.
Choroba zawodowa różni się od wypadku przy pracy przede wszystkim mechanizmem powstania — zamiast nagłego zdarzenia mamy tu długotrwałe, kumulujące się działanie czynnika szkodliwego. Więcej o tym, czym różni się choroba zawodowa od wypadku, piszemy w artykule kiedy zdarzenie jest wypadkiem przy pracy.
Kto może zgłosić podejrzenie choroby zawodowej?
Podejrzenie choroby zawodowej może zgłosić:
- lekarz — który w związku z udzielaniem świadczeń zdrowotnych stwierdził u pacjenta objawy mogące wskazywać na chorobę zawodową,
- sam pracownik lub były pracownik — jeśli uważa, że jego schorzenie może mieć związek z warunkami pracy,
- pracodawca — jeśli poweźmie informację o możliwości wystąpienia choroby zawodowej u pracownika.
Zgłoszenia dokonuje się do właściwego państwowego inspektora sanitarnego (SANEPID) i właściwego okręgowego inspektora pracy (PIP), na formularzu podejrzenia choroby zawodowej.
Obowiązki pracodawcy po zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej
Po otrzymaniu zgłoszenia lub informacji o podejrzeniu choroby zawodowej pracodawca jest zobowiązany:
- Przekazać zgłoszenie do właściwego państwowego inspektora sanitarnego i okręgowego inspektora pracy (jeśli sam jest zgłaszającym).
- Przygotować dokumentację dotyczącą warunków pracy pracownika — wyniki pomiarów środowiska pracy, ocenę ryzyka zawodowego na stanowisku, historię zatrudnienia, stosowane środki ochrony.
- Umożliwić przeprowadzenie dochodzenia epidemiologicznego — inspektor sanitarny ma prawo przeprowadzić dochodzenie w zakładzie i zażądać dokumentów.
- Usunąć czynnik szkodliwy lub ograniczyć narażenie, jeśli to możliwe — jeszcze przed formalnym stwierdzeniem choroby.
- Sporządzić dokumentację analogiczną do powypadkowej — po stwierdzeniu choroby zawodowej.
Kluczowym dokumentem, który pracodawca musi przygotować, jest informacja o warunkach pracy i narażeniu zawodowym pracownika — zawierająca wyniki pomiarów środowiska, historię stanowisk i stosowane środki ochrony. Spójność tej dokumentacji z oceną ryzyka zawodowego i historią pomiarów jest tu kluczowa.
Jak wygląda procedura stwierdzenia choroby zawodowej?
- Zgłoszenie podejrzenia — do SANEPID i PIP (formularz ZPD-1).
- Dochodzenie epidemiologiczne — przeprowadza państwowy inspektor sanitarny; ocenia warunki pracy, stwierdza lub wyklucza narażenie.
- Badanie lekarskie — przez lekarza uprawnionego do orzekania o chorobach zawodowych (specjalista medycyny pracy).
- Orzeczenie lekarskie — lekarz stwierdza lub wyklucza chorobę zawodową.
- Decyzja administracyjna — państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej.
- Dokumentacja pracodawcy — po decyzji stwierdzającej chorobę zawodową pracodawca sporządza dokumentację i rejestr chorób zawodowych.
Decyzja inspektora sanitarnego może być zaskarżona — zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracownika.
Rejestr chorób zawodowych — obowiązek pracodawcy
Pracodawca ma obowiązek prowadzenia rejestru chorób zawodowych — analogicznego do rejestru wypadków przy pracy. Wpisuje się do niego każdy przypadek stwierdzonej choroby zawodowej.
Rejestr i cała dokumentacja dotycząca choroby zawodowej powinna być przechowywana przez co najmniej 10 lat.
Choroba zawodowa a świadczenia ZUS
Pracownik, u którego stwierdzono chorobę zawodową, może ubiegać się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego ZUS — analogiczne do tych przysługujących po wypadku przy pracy: zasiłek chorobowy w wysokości 100% podstawy wymiaru, świadczenie rehabilitacyjne, jednorazowe odszkodowanie za uszczerbek na zdrowiu lub rentę. Szczegółowo o świadczeniach i dokumentacji dla ZUS piszemy w artykule dokumentacja dla ZUS po wypadku przy pracy.
Pomoc przy podejrzeniu choroby zawodowej — Eureka BHP Szczecin
Specjaliści Eureka BHP Szczecin pomagają pracodawcom przejść przez procedurę zgłoszenia i stwierdzenia choroby zawodowej — od przygotowania dokumentacji warunków pracy, przez kontakt z SANEPID i PIP, po sporządzenie wymaganej dokumentacji końcowej. Działamy na terenie Szczecina i całego regionu zachodniopomorskiego.
Szczegółową listę schorzeń uznawanych za choroby zawodowe i warunki ich stwierdzenia omawiamy w artykule lista chorób zawodowych w Polsce. O odszkodowaniu i świadczeniach przysługujących po stwierdzeniu choroby zawodowej piszemy w artykule odszkodowanie za chorobę zawodową — co przysługuje pracownikowi.
Podsumowanie
Choroba zawodowa to schorzenie z zamkniętego wykazu, wywołane warunkami pracy lub sposobem jej wykonywania. Podejrzenie może zgłosić lekarz, pracownik lub pracodawca — do SANEPID i PIP. Pracodawca ma obowiązek przygotować dokumentację warunków pracy, umożliwić dochodzenie i — po stwierdzeniu choroby — prowadzić rejestr chorób zawodowych. Pracownikowi przysługują świadczenia z ZUS analogiczne do tych po wypadku przy pracy.
